Η One from the Heart παρουσιάζει τη νέα ταινία της Ματί Ντιόπ (Mati Diop) ΔΑΧΟΜΕΗ (DAHOMEY). Το ντοκιμαντέρ γαλλικής παραγωγής έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βερολίνου, όπου και κέρδισε την Χρυσή Άρκτο, Βραβείο Καλύτερης Ταινίας του Φεστιβάλ. Είναι η Επίσημη Πρόταση της Σενεγάλης για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας ενώ έχει επιλεχθεί στα Φεστιβάλ Τορόντο και Νέας Υόρκης, Σαν Σεμπαστιάν, Λονδίνου, ανάμεσα σε άλλα. Είναι επίσης υποψήφια για το Βραβείο LUX του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και υποψήφια για το Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου. Η ταινία βγαίνει στους κινηματογράφους στις 24 Οκτωβρίου και είναι διαθέσιμη για τις προβολές σας.
ΔΑΧΟΜΕΗ (DAHOMEY) Trailer Ελληνικοί Υπότιτλοι (youtube.com)
Στις 9 Νοεμβρίου 2021, 26 βασιλικοί θησαυροί από τη Δαχομέη ετοιμάζονται να φύγουν από το Παρίσι για να επαναπατριστούν στον τόπο προέλευσης τους, στο σημερινό Μπενίν. Μαζί με χιλιάδες άλλα, αυτά τα έργα λεηλατήθηκαν κατά τη διάρκεια της εισβολής του γαλλικού αποικιοκρατικού στρατού το 1892. Για αυτά, 130 χρόνια αιχμαλωσίας φτάνουν στο τέλος τους. Ένα από τα αγάλματα αφηγείται το χρονικό της αρπαγής και το δέος της επιστροφής σε ένα νέο κόσμο. Στο Πανεπιστήμιο του Μπενίν οι φοιτητές, εκπρόσωποι μια νέας γενιάς συζητούν και αντιπαρατίθενται γύρω από τη σημασία της χειρονομίας, ανασύροντας σκοτεινές μνήμες αποικιοκρατίας.
Μια ιστορία που μοιάζει να επαναλαμβάνεται σε διάφορες περιοχές του κόσμου και που για τη χώρα μας μοιάζει παραπάνω από γνώριμη καθώς η αρπαγή των Μαρμάρων του Παρθενώνα συνιστά μια ανεπούλωτη ανοιχτή πληγή σε διαρκή εκκρεμότητα. Τι συνιστούν τα κλεμμένα αγάλματα για ένα λαό, για τους ανθρώπους του Μπενίν αν όχι ένα κομμάτι από την ίδια τους την ύπαρξη; Για να θυμηθούμε τον Μακρυγιάννη και τα απομνημονεύματά του: «Είχα δυο αγάλματα περίφημα, μια γυναίκα κι ένα βασιλόπουλο, ατόφια – φαίνονταν οι φλέβες, τόσην εντέλειαν είχαν. Όταν χάλασαν τον Πόρο, τα ‘χαν πάρει κάτι στρατιώτες, και στ’ Άργος θα τα πουλούσαν κάτι Ευρωπαίων· χίλια τάλαρα γύρευαν. […] Πήρα τους στρατιώτες, τους μίλησα: «Αυτά και δέκα χιλιάδες τάλαρα να σας δώσουνε, να μη καταδεχτείτε να βγουν από την πατρίδα μας. Γι’ αυτά πολεμήσαμε».
Με αναφορές στους μεγάλους Αλέν Ρενέ και Κρις Μαρκέρ ,η Ματί Ντιόπ μιλά για τα δικά της «Μάρμαρα» δημιουργεί ένα συγκλονιστικό δοκίμιο πάνω στη Μνήμη, την Ιστορία και την λεηλασία τους από την πολιτισμένη Δύση και την ίδια στιγμή ένα μανιφέστο πίστης σε μια νέα γενιά ανθρώπων που καλούνται να χτίσουν ένα νέο κόσμο και να ανακαλύψουν μια νέα γλώσσα, όπως αυτό το sui generis κινηματογραφικό υβρίδιο που αποτελεί ένα μοναδικό μείγμα ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, όπου η ποίηση και η διαλεκτική συναντούν τη μαγεία και το σινεμά του φανταστικού.
Έγραψαν για την ταινία:
«Αυτό που αιωρείται μαγικά στη διαδρομή από τις κρύες γαλλικές αποθήκες ως τη ζεστή νύχτα με φεγγάρι στη Δαχομέη είναι η επίκληση της Ντιόπ στις πληγωμένες ακτές του αγαπημένου της ωκεανού ώστε να λούσουν με φως το πρόσωπο της μεταμόρφωσης». ★★★★ Θ.Κουτσογιαννόπουλος LIFO
«Μέσα από αυτό το φορμαλιστικά τολμηρό, συγκινητικό φιλμικό πείραμα η Ντιόπ αναδεικνύει γεγονότα και ιδεολογίες ως οντότητες ζωντανές, κι οι οποίες διαπερνούν το φράγμα του υπαρκτού, του Εδώ Και Τώρα. Οι κυριολεκτικές διαφωνίες και τα επιχειρήματα των φοιτητών αντηχούν στο εσωτερικό άπειρο ενός αντικειμένου που αποκτά ψυχή. Έναν χώρο στον οποίο όλη η Ιστορία, όλη η ομορφιά (των ρημαγμένων πολιτισμών) και η αιματοχυσία (της αποικιοκρατίας) γίνονται κομμάτι του DNA αυτών που έμειναν πίσω». ★★★★ Θ.Δημητρόπουλος, News247
«Η σύνδεση αυτού του διακεκριμένου ντοκιμαντέρ με την ελληνική επικαιρότητα (αλλά και όχι μόνο) είναι κάτι παραπάνω από εμφανής: η «Δαχομέη» πραγματεύεται τον επαναπατρισμό βασιλικών θησαυρών της Δαχομέης από το Παρίσι όπου «κρατούνταν» για περισσότερο από έναν αιώνα, στον τόπο προέλευσης τους, που είναι το σημερινό Μπενίν (για την ακρίβεια μεταφέρθηκαν στην πόλη Κοτονού). Τι αν όχι μια αντιστοιχία με την αρπαγή των Γλυπτών του Παρθενώνα και την χρόνια προσπάθεια των Ελλήνων (και όχι μόνο) να επιστραφούν τα Μάρμαρα στην χώρα μας δεν έρχεται αμέσως, συνειρμικά, στο νου; Η Ντιοπ χειρίζεται με αξιοπρέπεια και αξιοθαύμαστη οικονομία τα θέμα της εμπλουτίζοντάς το με έξυπνες ιδέες. Για παράδειγμα δίνει φωνή στους θησαυρούς. Ένας από αυτούς, με μια μπάσα φωνή, μάς κάνει συμμέτοχους με το δράμα της ιστορίας του αναφέροντας με παράπονο ότι του έδωσαν ως όνομα το «νούμερο 26» ενώ δεν είναι αυτό το όνομά του. Επίσης, διατηρώντας την διάρκεια της «Δαχομέης» σε κάτι παραπάνω από μόλις μια ώρα, η σκηνοθέτις φροντίζει να μην προκαλέσει κούραση (ή και ανία ακόμα) στους θεατές που ενδεχομένως να μην είναι και τόσο εξοικειωμένοι με το θέμα (ή καθόλου). Για όλα αυτά και κυρίως για τον ξεκάθαρο στόχο της που είναι η αντίσταση προς την διαστρέβλωση της ταυτότητας μιας χώρας από μια άλλη δυνατότερη, η «Δαχομέη» απέσπασε την Χρυσή Άρκτο στο περασμένο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου». ★★★ Γ.Ζουμπουλάκης Το Βήμα
«Έτσι, το απλό, καίριο, μα πολύπλευρο αυτό σινε-ντοκουμέντο αναρωτιέται χωρίς ταμπού πάνω στις έννοιες της αποαποικιοποίησης, της πολιτισμικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης, κλείνοντας το μάτι στο εμβληματικό τριαντάλεπτο ντοκιμαντέρ των Αλέν Ρενέ και Κρις Μαρκέρ “Και τα Αγάλματα Πεθαίνουν” (1953) πάνω στην “αποικιοποιημένη” αφρικανική τέχνη. Ταυτόχρονα, η Ντιόπ κάνει και το δικό της, διακριτικό σχόλιο, δίνοντας φωνή σε ένα από τα επιστραφέντα αγάλματα, το οποίο αφηγείται συγκινητικά τις σκέψεις και τις ανησυχίες του για τον κόσμο που άφησε πίσω του και για εκείνον που το περιμένει». ★★★1/2 Χρ.Μήτσης Αθηνόραμα
«Μπορεί να μη γνωρίζεις ότι το Μπενίν λεγόταν κάποτε Δαχομέη, ούτε πως αυτή η χώρα της Δυτικής Αφρικής μοιράζεται με εμάς μια πολύ κοινή ιστορία που αφορά στην αρπαγή των δικών της αρχαιοτήτων από τους Γάλλους αποικιοκράτες το 1892, όμως η δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της Ματί Ντιόπ είναι εδώ για να ρίξει λίγο περισσότερο φως σε μια από τις πολυάριθμες, «σκοτεινές» γωνίες της Ιστορίας. Βραβευμένη με τη Χρυσή Άρκτο στο πρόσφατο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου και επίσημη πρόταση της Σενεγάλης για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας, η «Δαχομέη» είναι ένα ντοκιμαντέρ μικρής διάρκειας – μόλις 68 λεπτών – αλλά πηγαίας δύναμης και μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας, όχι μονάχα για το περιεχόμενό της, αλλά και για την πρωτότυπη, αφηγηματική της επιλογή, με την Ντιόπ να δίνει, κυριολεκτικά, φωνή στα καλλιτεχνήματα που επιστρέφουν στη γενέτειρά τους, χρησιμοποιώντας ένα εκ των αγαλμάτων ως βασικό αφηγητή». ★★★ Β.Κοντονή, Cinemagazine
“Το γεμάτο περηφάνια και δύναμη ντοκιμαντέρ της Ντιοπ χρησιμοποιεί το ιστορικό θέμα της επιστροφής των αγαλμάτων στο Μπενίν, για να αποτυπώσει μια ονειρική, σχεδόν απόκοσμη, συνάντηση δύο εποχών. Το χτες και το σήμερα αλληλοεπιδρούν σε μια εμψυχωτική ταινία που προβάλλει το επίκαιρο ζήτημα της διεκδίκησης και επιστροφής κλεμμένων θησαυρών από τις αποικιοκρατικές χώρες. H «Δαχομέη» είναι ένα έξοχο παράδειγμα για το πώς ποίηση και η πολιτική μπορούν να συνυπάρξουν σε μείζονα ζητήματα ιστορικής σημασίας. Παρ’ ότι έχει μπει εδώ και χρόνια μια τελεία στην εγκληματική δράση των ισχυρών κρατών στους πολιτιστικούς πολέμους (αμέτρητα τα παραδείγματα κλοπών, στα οποία ξεχωρίζει, φυσικά, το ανοιχτό ακόμη ζήτημα της επιστροφής των μαρμάρων του Παρθενώνα), το βραβευμένο με Χρυσή Άρκτο ντοκιμαντέρ της Ντιοπ, τοποθετεί το ζήτημα της αποικιοκρατίας στις σωστές διαστάσεις του. Η «Δαχομέη», πέρα από την ιστορική σημασία της, διαθέτει και την αφηγηματική μαγεία στον τρόπο που συνδέει το κομμάτι της πολιτικής διαχείρισης με την ευθύνη της νέας γενιάς, ώστε να ενισχυθούν οι αναγκαίες εργασίες για τη διατήρηση και την ενίσχυση της πολιτισμικής κληρονομιάς”. ★★★ Κ.Καϊμάκης Athens Voice
«Πρόκειται για μια αναζωογονητική και εμψυχωτική ταινία με προφανείς συνέπειες για τα μάρμαρα του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο». ★★★★ Peter Bradshaw, The Guardian
«Η σκηνοθέτης της ταινίας Atlantics παρουσιάζει μια ονειρική, πολυθεματική και γεμάτη φαντασία κατάδυση στα πάντα επίκαιρα θέματα διεκδίκησης και επιστροφής κλεμμένων θησαυρών από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις. H Δαχομέη είναι ένα συγκλονιστικό, αξέχαστο παράδειγμα της ποίησης που μπορεί να προκύψει όταν οι νεκροί και οι εκδιωγμένοι μιλούν προς και μέσα από τους ζωντανούς». Jessica Kiang, Variety
«Η ταινία είναι ταυτόχρονα μια απάντηση στην ταινία των Αλέν Ρενέ και του Κρις Μαρκέρ για την αφρικανική τέχνη και την αποικιοκρατία Statues meurent aussi (1953), και μια συνεχιζόμενη συζήτηση γύρω από τη σημασία των αντικειμένων που επιστράφηκαν και την ευθύνη της νέας γενιάς να συνεχίσει την απαραίτητη δουλειά της συντήρησης και της πολιτισμικής αποκατάστασης. Πανέμορφα φτιαγμένη, γεμάτη δύναμη και θεματικά πλούσια» David Rooney, The Hollywood Reporter
«Σε αυτό το μαγευτικό και στοχαστικό ντοκιμαντέρ, η σκηνοθέτης Ματί Ντιοπ (Γαλλία-Σενεγάλη) παίρνει ένα καυτό θέμα των πολιτιστικών πολέμων, την αποαποικιοποίηση των ευρωπαϊκών μουσείων και υφαίνει έναν γοητευτικό συλλογισμό γύρω από την ταυτότητα, την αρχαιότητα και το βάρος της ιστορίας. Το 2021, 26 αντικείμενα μεταφέρθηκαν από ένα μουσείο στο Παρίσι στην πόλη Κοτονού στο Μπενίν. Οι θησαυροί εκλάπησαν τον 19ο αιώνα από Γάλλους στρατιώτες από το Βασίλειο της Δαχομέης στη Δυτική Αφρική, αλλά τώρα 130 χρόνια αργότερα, επιστρέφουν στην πατρίδα τους. Η Ντιόπ ακολουθεί τα αντικείμενα σε αυτό το ταξίδι, όπως πακετάρονται και ταξιδεύουν με αεροπλάνο στο προεδρικό μέγαρο στο Μπενίν, όπου οι συνεπαρμένοι επισκέπτες περιμένουν να δουν την κληρονομιά τους επιτέλους από κοντά». Rachel Pronger, Sight and Sound
«Ποίημα και προκήρυξη, ντοκιμαντέρ και ταινία του φανταστικού, μια δυναμική κινηματογραφική πράξη ενάντια στην αποικιοκρατία, η Δαχομέη εφευρίσκει ένα μαγικό πολιτικό σινεμά». Les Inrockuptibles
«Εκτός από το απολύτως σύγχρονο και επίκαιρο θέμα, εντυπωσιάζει και η φόρμα. Δίνοντας φωνή στα αγάλματα, η Ματί Ντιόπ τους ξαναδίνει αξιοπρέπεια, δύναμη και ζωή». Yannick Vely, Paris Match
«Χρυσή Άρκτος στο Φεστιβάλ Βερολίνου, η δεύτερη μεγάλου μήκους της Ματί Ντιόπ επιβεβαιώνει τη θέληση της Γαλλοσενεγαλέζας σκηνοθέτριας να αποδομήσει τα είδη, εμφυσώντας μυθοπλασία και στοιχεία του φανταστικού στο ντοκιμαντέρ της που εστιάζει στην επιστροφή στο Μπενίν αρχαίων αντικειμένων και αγαλμάτων που είχαν κλαπεί από τους Γάλλους αποικιοκράτες». L’Humanité
«Οι 10 καλύτερες ταινίες του 2024 στο Φεστιβάλ Τορόντο
Ο μεγάλος νικητής του φετινού Φεστιβάλ Βερολίνου, η δεύτερη ταινία της Ματί Ντιόπ μετά την ταινία Ατλαντικοί του 2019, ακολουθεί τον επαναπατρισμό θησαυρών από το Μπενίν, χώρα της Δυτικής Αφρικής – που ήταν γνωστό ως το Βασίλειο της Δαχομέης – κλεμμένων στο τέλος του 19ου αιώνα από Γάλλους αποικιοκράτες. Μόλις αυτά τα πολύτιμα έργα επιστρέψουν στο σπίτι τους, η αντίδραση από τους σύγχρονους πολίτες κυμαίνεται από ανακούφιση σε οργή γύρω από το γεγονός ότι μόνο 26 αντικείμενα από τα εκατοντάδες που λεηλατήθηκαν επιστράφηκαν. Εντωμεταξύ, τα ίδια τα αγάλματα αναρωτιούνται φωναχτά (!) τι σημαίνει να έχουν απομακρυνθεί τόσο μακριά από τον τόπο και το πλαίσιο προέλευσης τους. Μια συναρπαστική, προσεκτική, εντελώς μοναδική ματιά στην κληρονομιά της αποικιοκρατίας, το βάρος της Ιστορίας που περιλαμβάνει την υποδούλωση λαών και τον ρόλο που παίζουν τα έργα τέχνης στη διαμόρφωση της ταυτότητας μιας χώρας». Rolling Stone